USANZE PER LA FINE E LINIZIO DELLANNO
Un mondo ormai scomparso.

Bregaglia innevata, prospettiva da Montaccio (Stampa).
Così raccontano le vecchie cronache bregagliotte sulla fine e sullinizio dun anno nuovo. Riportiamo qui il testo in bregagliotto con la traduzione solo di qualche parola, confidando che i nostri lettori comprendano il resto!
Al San Silvester. Al di da san Silvester, i sculair ingiävan [andavano] da ciäsa in ciäsa e cantär üna canzun e augürär la gent üna buna fin e ün bun principi. La seira pö is truvávan in baselga [in chiesa], indua ca lan giuvna la veivan pizaa ün gran albar da Nadäl, par asistar e la funziun religiusa, cantär qualcian canzun, e indua ca ognün di sculair e är i fancc [bambini] pit i ciapävan ün regal. La cena da San Silvester l'ära par i grandg [gli adulti], la grand part oman maridaa (ma senza dona!) e giuvan, c'as truvávan insemal in ün'ustaria e godar ün bun past cun la curispundenta quantità da liquid ross. Surpassäda la raziun normäla as scumanzäva e cantär. Al cumpariva pö lan giuvna e balär, magari är doma el sun da üna ghiga [violino] o d'ün cinforgnin (armonica da boca), fin vers duman. Dree bunman l'ära är l'üs d'as truvär insemal e cena famiglia imparantäda, pal plü da quelan c'äran giüda e l'estar. Fra lan specialità dal pais al gniva sarvii är delicateza: lümäga, renga [aringhe] in insalata, marzipan...
Per il primo dellanno, ecco che cosa scrivono le nostre cronache:
Al bunman. Al prüm di da l'an i fancc i ingeivan da ciäsa in ciäsa cun ün fagot (ün grand fazöl cui quatar cant grupaa insemal) e gavüsciär [augurare] al bun an cun dir: "Bun dì bunan, un sé cià pal bunman", opür: "un sè cià e augürär ün bun an cun salüd e banadiziun". Par la päga i ciapavan vargot da rüsiär [rosicchiare]: üna branca da castägna, nusc, niciola o peir sec. Sciünaa [finito] al gir dal pais is truvävan insemal in üna stüa e svöidär [svuotare] i see fagot sün üna quärta e fär ora lan part.
Non solo alla fine dellanno, ma le domeniche invernali, il divertimento principale era andare in slitta (e non solo per i bambini!).
Lan sclitäda. Sa üna dumenga d'invern ai ära üna bela sträda da slita, tant ii maridaa cun la gioventüra, i urganizävan üna sclitäda cun cavai da ün comün in l'altar da la val [una slittata con i cavalli da un comune a laltro!]. Lan slita c'as üsäva as clamavan araslita, tracia d'ün caval, cufaa in Nagiadina [Engadina]. Ii oman i tuleivan dree lan si dona, i giuvan, invece, i invidävan da gnir insemal la si mata preferida. La slitäda la sciünävan cun ün marendin e ün balarot [un ballo].
Giorni ormai passati, quando la neve isolava completamente la Bregaglia e certamente non passavano ancora gli sciatori italiani per passare la domenica in Engadina. La comunità era certamente più unita!
Auguriamo, allora, anche ai nostri lettori:
Bun dì bunan!